آیا می‌دانستید که : باراک اوباما همانند چند رییس جمهور پیشین آمریکا، جرالد فورد، رونالد ریگان، جورج هربرت واکر بوش و بیل کلینتون چپ دست است؟





آیا می‌دانستید که : بی‌بی مریم بختیاری از مبارزان علیه استبداد صغیر، جنبش مشروطه و جریان فتح تهران بود؟


آیا می‌دانستید که : سیارک ۷۲۱۰ داریوش که به نام داریوش بزرگ نام‌گذاری شده، هفت هزار و دویست و دهمین سیارک کشف شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : طاهره قرةالعین از نخستین پیروان سید علی‌محمد باب، برترین شخصیت زن در بابیه و سومین و شناخته‌شده‌ترین شخصیت زن در آئین بهایی است؟


آیا می‌دانستید که : جنبش نرم‌افزار آزاد جنبشی اجتماعی است که هدف آن تضمین آزادی‌های بنیادی کاربران نرم‌افزار برای استفاده، بررسی و تغییر آن می‌باشد؟ ریچارد استالمن بنیانگذار پروژه گنو، از پیشگامان آن به شمار می‎آید؟ (در تصویر، نشان‌وارهٔ گنو)


آیا می‌دانستید که : پروتون از دو کوارک بالا و یک کوارک پایین، و نوترون از دو کوارک پایین و یک کوارک بالا ساخته شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : زبان برنامه‌نویسی ایدا به افتخار ایدا لاولیس، ریاضی‌دان، نخستین برنامه‌ساز رایانه و دختر لرد بایرون نامگذاری شده است؟


آیا می‌دانستید که : آنتیوپ تنها زن عضو قبیلهٔ آمازون‌ها بود که ازدواج کرد؟


آیا می‌دانستید که : دانشگاه ایالتی کنتاکی با حدود ۲٬۷۰۰ دانشجو، کوچک‌ترین دانشگاه ایالتی در کنتاکی آمریکا است؟


آیا می‌دانستید که : در فیلم میل مبهم هوس به کارگردانی لوئیس بونوئل، دو نفر در نقش کونچیتا بازی کردند و شخص سومی برای آن نقش گویندگی کرد؟


آیا می‌دانستید که : جنگ بون‌ای در سال ۱۲۷۴ میلادی، نخستین تلاش قوبلای‌خان، امپراتور مغول برای یورش به ژاپن بود؟


آیا می‌دانستید که : آزادماهی صورتی نر در هنگام تخم‌ریزی، گوژ بزرگی بر پشت خود درست می‌کند به همین دلیل آن را «آزادماهی گوژپشت» هم می‌خوانند؟


آیا می‌دانستید که : ان‌جی‌سی ۳۳۱۴ یک جفت کهکشان مارپیچی است که همپوشانی دارند و این جایگیری به اخترشناسان امکان می‌دهد تا ویژگی‌های غبار میان‌ستاره‌ای را بررسی کنند؟


آیا می‌دانستید که : تحیه محمدکاظم همسر ایرانی‌تبار جمال عبدالناصر، رئیس جمهور مصر بود؟


آیا می‌دانستید که : نام مریلین منسون ترکیبی از نام‌های مریلین مونرو و چارلز منسون است؟


آیا می‌دانستید که : مسجدسلیمان نخستین منطقه ایران بود که شرکت نفت دارسی، سرانجام در ۲۶ مه ۱۹۰۸ میلادی در آنجا به نفت رسید؟


آیا می‌دانستید که : کتاب آرتامن یا کورش بزرگ با بیش از ۱۳٬۰۰۰ صفحه، بلندترین رمان فرانسه دربارهٔ کوروش بزرگ است که تاکنون نوشته شده؟


آیا می‌دانستید که : شهری بنام کرمان در ایالت کالیفرنیای آمریکا با جمعیتی حدود ۱۳۵۴۴ نفر وجود دارد؟


آیا می‌دانستید که : ناصرالدین شاه در سال ۱۲۳۰ اولین تلفن همراه موجود در ایران را داشت، که محصول کارخانه «البیس» زوریخ بود؟


آیا می‌دانستید که : جمجمه گویس با حدود ۲۰۰٫۰۰۰ تا ۵۰۰٫۰۰۰ سال قدمت، در سال ۲۰۰۶ در اتیوپی کشف شد؟


آیا می‌دانستید که : هرمزد رسام باستان‌شناس و کاشف الواح گلی حماسه گیلگمش و استوانهٔ مشهور به لوح حقوق بشر کورش در میان‌رودان است؟


آیا می‌دانستید که : شهر رفح از راه تونل‌های دست‌سازی که بوسیله ساکنین کنده شده‌اند با شهر رفح در کشور مصر ارتباط دارد؟


آیا می‌دانستید که : زبان‌های بانتو گروهی متشکل از حدود ۵۰۰ زبان هستند که در گستره وسیعی از قاره آفریقا استفاده می‌شوند؟


آیا می‌دانستید که : سیارک ۸۱۰ آتوسا که به نام آتوسا شهبانو هخامنشی ایران نام‌گذاری شده، هشتصد و دهمین سیارک کشف شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : نشان قلب () را به کمک معادلات ریاضی می‌توان به صورت دوبعدی و سه‌بعدی ترسیم کرد و در فهرست حروف یونیکد دارای کارکتر است؟


آیا می‌دانستید که : جگر چرب غذایی است که از جگر غاز یا مرغابی خانگی تهیه می‌شود که برای تهیه آن آنقدر به پرنده غذا خورانده می‌شود تا به بیماری کبد چرب مبتلا شود؟


آیا می‌دانستید که : تشی بزرگ‌ترین جونده ایران است؟


آیا می‌دانستید که : بر اساس نوشته‌های افلاطون، گاو نر مقدس‌ترین حیوان در نزد مردمان قاره افسانه‌ای آتلانتیس بود که مظهر قدرت بشمار می‌رفت؟


آیا می‌دانستید که : گانگنام استایل تک‌آهنگ پاپ کره‌ای می‌باشد که تا تاریخ ۲۴ نوامبر ۲۰۱۲ بیش از ۸۰۰ میلیون بیننده در یوتیوب داشته است؟


آیا می‌دانستید که : هَگیس یا چغور پغور خوراک ملی اسکاتلند به‌شمار می‌آید؟


آیا می‌دانستید که : در کشور رواندا برای حفظ محیط زیست استفاده از کیسه‌های پلاستیکی ممنوع است؟


آیا می‌دانستید که : لاله گل ملی کشورهای ایران، افغانستان، ترکیه، هلند، مجارستان و بلژیک به شمار می‌آید؟


آیا می‌دانستید که : ماری کوری نخستین زن برندهٔ جایزه نوبل و تنها برندهٔ دو جایزه نوبل در دو زمینهٔ علمی گوناگون است؟


آیا می‌دانستید که : سیارک ۷۲۰۹ کوروش که به نام کوروش بزرگ نام‌گذاری شده، هفت هزار و دویست و نهمین سیارک کشف شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : جسد چارلی چاپلین یک سال پس از مرگش توسط دو مهاجر بلغاری و لهستانی در سال ۱۹۷۸ از خاک خارج شد و در ازای بازگرداندن جسد از وکیل چاپلین تقاضای دریافت پول کردند؟


آیا می‌دانستید که : آئین به‌آفریدان از نخستین جنبش‌های ایرانی ضد عرب و ضد اسلام بود که به‌آفرید یک ایرانی خراسانی در زمان ابومسلم خراسانی پایه‌گذاری کرد؟


آیا می‌دانستید که : در زمان جنبش مشروطه، حزب دموکرات را عامیون، حزب محافظه‌کار را اعتدالیون، و حزب سوسیال دمکرات را اجتماعیون عامیون نام‌گذاری کرده بودند که معادل عربی-فارسی گرایش هر حزب بود؟


آیا می‌دانستید که : سیندی نام عملیاتی زنی بود که به عنوان توریست آمریکایی، مردخای وانونو را به بهانه گردش از انگلستان به ایتالیا برد تا مامورین موساد او را دستگیر کنند؟


آیا می‌دانستید که : تا پیش از تحریم‌های سازمان ملل متحد علیه برنامه هسته‌ای ایران، بیش از شصت درصد مبادلات بانکی دولت ایران از طریق بانک بریتانیایی اچ‌اس‌بی‌سی انجام می‌گرفت؟


آیا می‌دانستید که : نسبت طلایی در ریاضیات و هنر هنگامی است که نسبت بخش بزرگتر به بخش کوچکتر، برابر با نسبت کل به بخش بزرگتر باشد؟


آیا می‌دانستید که : مجموعه نقاشی‌های صادق هدایت را برادرزادهٔ او جهانگیر، با عنوان «آلبوم نقاشی‌های هدایت» منتشر کرده‌است؟


آیا می‌دانستید که : در سال ۱۹۴۷ قطعنامه ۱۸۱ سازمان ملل مقرر کرد شهر اورشلیم برای مدت ده سال در کنترل هیچ کدام از دو منطقه فلسطین و اسرائیل قرار نگیرد و با یک رژیم ویژهٔ بین‌المللی با نظارت سازمان ملل اداره شود که البته این طرح هیچگاه اجرایی نشد؟


آیا می‌دانستید که : باشگاه فوتبال اینتر میلان تنها باشگاه کشور ایتالیاست که تا کنون از سری آ به دستهٔ پائین تر سقوط نکرده است؟


آیا می‌دانستید که : مرتضی احمدی، گوینده، خواننده و بازیگر سینما و تلویزیون، تا سال ۱۳۲۵ در باشگاه فوتبال راه‌آهن بازیکن و مربی بود؟


آیا می‌دانستید که : احسان نراقی (۱۳۰۵- ۱۳۹۱) نویسنده، و جامعه‌شناس ایرانی و تنها فرد ایرانی است که معاون یونسکو بوده‌است؟


آیا می‌دانستید که : مریخ‌نورد کنجکاوی سنگین‌ترین جسم دست‌ساخت بشر است که با وزن ۹۰۰ کیلوگرم، برای ماموریت تحقیقاتی ۲ ساله در گودال گیل بر سطح مریخ نشست؟


آیا می‌دانستید که : مو یان، نام مستعار گوان موئه برندهٔ جایزه نوبل ادبیات در سال ۲۰۱۲ است، که معنایش به چینی «سکوت کن» است؟


آیا می‌دانستید که : اِستِر از شخصیت‌های تنخ یهودی یا عهد عتیق در انجیل و شخصیت محوری کتاب استر است؟ بنا به مندرجات کتاب استر وی همسر و ملکهٔ اخشورش پادشاه ایرانی بود؟


آیا می‌دانستید که : جنبش ضد تنباکو در آلمان نازی نخستین جنبش بر ضد استعمال تنباکو و مصرف نوشیدنی‌های الکلی در تاریخ معاصر بود؟


آیا می‌دانستید که : بمباران‌های شیمیایی صدام حسین در مجموع در ۳۷۸ مورد در طول هشت سال جنگ ایران و عراق رخ داد که موجب کشته و زخمی شدن بیش از پنجاه هزار نفر شهروندان ایران و عراق شد؟


آیا می‌دانستید که : در ونیز امکان حرکت خودرو وجود ندارد و حمل و نقل عمومی به جای اتوبوس و تاکسی‌های معمول، توسط اتوبوس دریایی انجام می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : گرینلند با ۲،۱۷۵،۵۹۰ کیلومتر مربع پهنا، پس از استرالیا دومین جزیره بزرگ جهان و بخشی از کشور دانمارک شمرده می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : نخستین نشانه‌های اهلی‌سازی بز در ایران یافت شده که مربوط به حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد است؟


آیا می‌دانستید که : خوکچه هندی بومی آمریکای جنوبی است و اینکاها این حیوان را دست‌آموز کرده بودند و حتی از گوشت آن خوراکی تهیه می‌کردند و در مراسم مذهبی و طب سنتی از آن استفاده می‌کردند؟


آیا می‌دانستید که : قلهٔ کوه تاکائو در منطقه تامای توکیو بیشترین تعداد صعود کننده را در بین تمامی کوه‌های جهان داراست و هر سال به طور میانگین بیش از ۲٫۵ میلیون نفر از قلهٔ تاکائو بازدید می‌کنند؟


آیا می‌دانستید که : اجرام مسیه نام ۱۱۰ جرم غیرستاره‌ای بود که توسط شارل مسیه، ستاره‌شناس اهل فرانسه شناسایی و گردآوری شده‌اند؟


آیا می‌دانستید که : ریشه نام‌های الگوریتم و علم جبر برگرفته از نام خوارزمی، دانشمند ستاره‌بین، ستاره‌شناس، ریاضی‌دان بزرگ ایرانی است؟


آیا می‌دانستید که : دوردست‌ترین‌ها مکان‌هایی در زمین هستند که می‌توان آن‌ها را از نظر جغرافیایی به عنوان مکان‌هایی دوردست‌تر از دیگر مکان‌ها به‌شمار آورد؟


آیا می‌دانستید که : امیرعباس هویدا با داشتن ۱۳ سال سابقه نخست‌وزیری در دوران محمدرضا پهلوی، طولانی‌ترین زمان خدمت در تاریخ ایران به عنوان رئیس دولت را داراست؟


آیا می‌دانستید که : ۱۷ نفر از ۲۹ شرکت‌کننده در پنجمین کنفرانس سلوی برندهٔ جایزه نوبل فیزیک بوده یا بعدها این جایزه را دریافت کردند؟


آیا می‌دانستید که : در سال ۲۰۱۲ ویکی‌پدیای فارسی در میان دیگر پروژه‌های بنیاد ویکی‌مدیا رتبه هجدهم را داشت و صفحاتش در هر ساعت ۷۱،۳۲۵ بار مشاهده شده‌اند؟


آیا می‌دانستید که : عبدالقدیر خان پدر انرژی هسته‌ای پاکستان در ژانویه ۲۰۰۴ به دست داشتن در یک شبکه بین‌المللی برای تکثیر غیرقانونی دانش هسته‌ای به کره شمالی، ایران و لیبی اعتراف کرد؟


آیا می‌دانستید که : نخستین عکس تاریخ بدست ژوزف نیسه‌فور، مخترع اهل فرانسه در سال ۱۸۲۶ میلادی گرفته شد؟


آیا می‌دانستید که : بزرگ‌ترین اثر مجوسی اهوازی، کتاب مَلِکی نام دارد که منظم‌تر و خلاصه‌تر از کتاب الحاوی رازی و کاربردی‌تر از کتاب قانون ابن سینا می‌باشد؟


آیا می‌دانستید که : لوچو، کشتی پهلوانی و سنتی استان مازندران می‌باشد که بیشتر در ۲۸ تیرماه هر سال برای شناسایی پهلوان منطقه، هم‌زمان با آیینی که به جشن مردگان معروف است برگزار می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : کلمهٔ بایکوت از نام چارلز بایکوت، گرفته شده و استفاده از آن در زبان انگلیسی از زمان نزاع زمین در ایرلند آغاز شد وی در سال ۱۸۸۰ توسط ایرلندی‌ها از لحاظ اجتماعی طرد (بایکوت) شد؟


آیا می‌دانستید که : شکند گمانیک ویچار کتابی به زبان پارتی از مردان‌فرخ پسر اورمزدداد و از کتاب‌های مهم زرتشتیان است که برای اثبات بنیادهای دین زرتشت و در رد دین‌های یهودی، مسیحیت، مانوی و تا اندازه‌ای اسلام نوشته شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : عنایت‌الله گنجی در روز سوم شهریور ۱۳۲۰ توانست با شلیک چند گلوله، یکی از هواپیمای انگلیسی متفقین که قصد فرود در فرودگاه هفتکل را داشت ساقط کند؟ (در تصویر، آرامگاه گنجی)


آیا می‌دانستید که : منشور حقوق ایالات متحده آمریکا پس از جنگ استقلال با بریتانیا برای اعطای حقوق اولیه به شهروندان به صورت ۱۰ متمم به قانون اساسی آمریکا تدوین شد و این امکان را به مردم داد تا با ایجاد گروه‌های شبه‌نظامی برای مقابله با خودکامگی احتمالی زمامداران در این کشور بتوانند عکس‌العمل نشان دهند؟


آیا می‌دانستید که : انقلاب زمستانی، که منشا بسیاری از جشن‌ها و آئین‌های باستانی در فرهنگ‌ها و تمدن‌های بشری مانند شب یلدا، حنوکا و کریسمس است، لحظه‌ای است که خورشید از دید ناظر زمینی در بیش‌ترین فاصله زاویه‌ای با صفحه استوا در آنسوی نیم‌کره ناظر قرار دارد و پس از آن طول روزها بلندتر می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : بیست سال پس از گشایش دارالفنون، ناصرالدین‌شاه قاجار پس از مسافرتی به اروپا، دستور داد که در تهران بیمارستانی به سبک اروپایی بسازند؟ این ساختمان قدیمی که در نزدیکی چهارراه حسن‌آباد قرار داشت اکنون با تغییرات و افزودن ساختمان‌های دیگر به آن، بیمارستان سینا نامیده می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : ایناف ایز ایناف یک سازمان ناسودبر در آمریکا است که برای امن کردن اینترنت برای کودکان تلاش می‌کند و در تصویب قوانینی در این زمینه نقش داشته‌است؟


آیا می‌دانستید که : پس از ساخت شمشیرهای قادسیه، به دستور صدام حسین، کلاهخود ۵۰۰۰ سرباز ایرانی کشته شده در جنگ را در اطراف آن قرار دادند؟ در هر یک از کلاه‌خودها نیز با شلیک یک گلوله، سوراخی ایجاد کردند؟


آیا می‌دانستید که : عملیات آخوندک حملهٔ نیروی دریایی آمریکا به دو سکوی نفتی ایران در اواخر جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷ است که به تلافی برخورد یک مین دریایی رهاشده از کشتی مین‌گذار ایران اجر به ناوچهٔ آمریکایی ساموئل بی. رابرتز انجام شد؟


آیا می‌دانستید که : دانشنامه اسلام نخستین دایرةالمعارف به سبک مدرن در موضوع اسلام‌شناسی بود که در سال‌های ۱۹۱۳-۱۹۳۸ اولین نسخهٔ آن توسط خاورشناسان غربی به زبان‌های انگلیسی، آلمانی، فرانسوی چاپ شد و شروعی بود برای تالیف و ترجمهٔ دانشنامه‌های اسلامی دیگر؟


آیا می‌دانستید که : زبان انگلیسی با یک میلیارد سخنور (بومی و زبان دوم) رتبه دوم پرکاربردترین زبان دنیا را بعد از زبان ماندرین معیار (چینی استاندارد) دارد؟


آیا می‌دانستید که : ماکائو از ۲۰ نوامبر ۱۵۵۵ تا ۲۰ دسامبر ۱۹۹۹، مستعمره پرتغال بود؟ ماکائو آخرین نقطه باقیمانده از استعمار اروپا در آسیا بود؟


آیا می‌دانستید که : ۱۶۲ پیروزی از ۲۷۱ پیروزی هوایی ایران در جنگ ایران و عراق توسط جنگنده‌های اف-۱۴ تام‌کت بدست آمد؟


آیا می‌دانستید که : آلاسکا بزرگ‌ترین و یکی از ثروتمندترین ایالت‌های آمریکا است که در سال ۱۸۶۷ به مبلغ ۷٫۲ میلیون دلار از روسیه خریداری شد؟


آیا می‌دانستید که : روئال آمونسن جستجوگر نروژی دو قطب شمال و جنوب و نخستین کسی است که به هر دو قطب شمال و جنوب رسید؟


آیا می‌دانستید که : رودلف هس آخرین بازمانده کابینه هیتلر، در حالی که ۹۳ سال سن داشت در زندانی در غرب برلین درگذشت وی تنها بازمانده نازی‌ها بود که دارای مقبره مشخص بود؟
آیا می‌دانستید که : ابن سینا، ۴۵۰ کتاب در زمینه‌های گوناگون نوشته‌است که شمار زیادی از آن‌ها در زمینه پزشکی و فلسفه است؟


آیا می‌دانستید که : عمارت عالی‌قاپو آستانه‌ای از جنس مرمر داشت که مردم آن زمان برای ابراز ادب و احترام نسبت به شاهان صفوی در آنجا به زمین می‌افتادند و آستانه را می‌بوسیدند؟


آیا می‌دانستید که : رمان آرزوهای بزرگ در ابتدا یک داستان دنباله‌دار بود که از دسامبر ۱۸۶۰ تا اوت ۱۸۶۱ میلادی در یک هفته‌نامه به چاپ می‌رسید؟


آیا می‌دانستید که : در دوره حکومت خسرو پرویز در گور، کتابی به زبان پارسی میانه درباره آیین دادرسی ایران بنام مادگان هزار دادستان بوسیله فرخ‌مرد بهرامان نوشته شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : تار در گذشته پنج سیم داشت و بعدها درویش‌خان سیم ششمی به آن افزود که همچنان با شش سیم به کار می‌رود؟


آیا می‌دانستید که : استان خراسان جنوبی و شهرستان قائنات تولید ۹۵ درصد از زرشک ایران را در اختیار دارد؟ ایران بزرگترین تولید کننده زرشک در دنیاست؟


آیا می‌دانستید که : مرتضی نی‌داوود در سال‌های پس از انقلاب پیش درآمد آواز اصفهان را به شیوه‌ای نو برای ارکستر بزرگ تنظیم نمود که به عنوان موسیقی اصلی سریال هزاردستان انتخاب شد؟
آیا می‌دانستید که : ناصرالدین‌شاه قاجار پیش از پادشاهی، «ناصرالدین میرزا» و پس از مرگ، «شاه شهید» خوانده می‌شد؟


آیا می‌دانستید که : لیندا هانت نخستین کسی بود که جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل زن را برای بازی در نقش شخصیتی مذکر دریافت کرد؟


آیا می‌دانستید که : در گاهشماری ایران، پنجمین ماه که مرداد نام دارد از نظر لغوی و معناشناسی در اصل امرداد و به معنای نامیرایی و جاودانگی است؟


آیا می‌دانستید که : امینم در ترانهٔ خدای رپ ۹۷ واژه را در مدت ۱۵ ثانیه می‌خواند؟


آیا می‌دانستید که : ابومسلم‌نامه حماسه‌ای برگرفته از زندگی ابومسلم خراسانی است که توسط ابوعبدالله مرزبانی نوشته شد؟


آیا می‌دانستید که : جاستین بیبر، در سال ۲۰۰۷ با قرار دادن ویدئوهایی از خواندن خود در یوتیوب معروف شد. او یکی از صد شخصیت مشهور سال ۲۰۱۲ بود؟


آیا می‌دانستید که : کبیسه، در اصطلاح سال کبیسه از ریشه کبس به معنی پرکردن چاه با خاک می‌آید؟
آیا می‌دانستید که : زرتشت از نخستین شاعران ایران، سرایندهٔ گاتاها، از سرودهای مذهبی ایران باستان بوده‌است؟ (در تصویر، نماد فروهر)


آیا می‌دانستید که : فیلم دنیای آب از نگاه بازگشت سرمایه و میزان فروش، یک شکست بزرگ بود؟


آیا می‌دانستید که : صد سال تنهایی یکی از شاهکارهای گابریل گارسیا مارکز دانسته می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : جریان بنگوئلای اقیانوس منجمد جنوبی اندکی اثر ال‌نینیویی دارد؟


آیا می‌دانستید که : هر بطری شیواس ریگل شمشیر حاوی ویسکی‌های حداقل ۴۵ ساله و تزئین شده با ۲۲ قیراط الماس به قیمت ۲۰۰٬۰۰۰ دلار به فروش می‌رسد؟


آیا می‌دانستید که : نوروز در سال ۵۳۸ پیش از میلاد توسط کوروش بزرگ به عنوان جشن ملی ایران اعلام‌شد؟


آیا می‌دانستید که : آلفا قنطورس بی‌بی نزدیک‌ترین سیارهٔ فراخورشیدی به زمین و پروکسیما قنطورس نزدیک‌ترین ستاره به منظومهٔ شمسی است؟
آیا می‌دانستید که : خسرو پرویز طی ماجرایی با کودتای پسر بزرگش قباد دوم به قتل رسید؟


آیا می‌دانستید که : قمارخانه‌های ماکائو در سال ۲۰۱۲ درآمدی برابر ۳۸ میلیارد دلار داشتند. این مبلغ در قمارخانه‌های لاس‌وگاس تنها ۶ میلیارد دلار بود؟


آیا می‌دانستید که : آتلانتیس نام قاره‌ای افسانه‌ای است که بر پایهٔ نوشته‌های افلاطون در زمان‌های قدیم وجود داشته‌است؟


آیا می‌دانستید که : داستان‌های شاهنامه برگرفته از شاهنامهٔ ابومنصوری است و تنها برخی نبردهای رستم و داستان‌هایی مانند بیژن و منیژه و بیژن و گرازان زادهٔ ذهن فردوسی بوده‌است؟


آیا می‌دانستید که : کنسرتو پیانو شماره ۵ آخرین و شناخته‌شده‌ترین کنسرتو پیانو بتهوون است که وی آن را در شرایط سخت اشغال وین توسط ناپلئون و سپاهیانش تصنیف کرد؟


آیا می‌دانستید که : پیشینۀ فوتبال به سدهٔ دوم و سوم پیش از میلاد در چین باز می‌گردد؟


آیا می‌دانستید که : در فرانسه برای ساخت پل کنکورد از سنگ‌های قلعه معروف باستیل استفاده شده است؟
آیا می‌دانستید که : شهاب‌سنگ هوبا بزرگ‌ترین شهاب‌سنگ شناخته شده بر روی زمین است؟


آیا می‌دانستید که : مردم نروژ تاکنون در دو همه‌پرسی در سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۹۴ میلادی به عضویت این کشور در اتحادیه اروپا رأی مخالف داده‌اند؟


آیا می‌دانستید که : نورپردازی برج ساختمان مرکزی دانشگاه تگزاس در آستین در مناسبت‌های گوناگون مانند موفقیت‌های علمی و ورزشی دانشجویان دانشگاه، تغییر می‌کند؟


آیا می‌دانستید که : مغز آلبرت اینشتین پس از مرگ او از سرش خارج گردید تا برای یافتن دلیل نبوغ او مورد مطالعه قرار گیرد؟


آیا می‌دانستید که : آزتک‌ها، قارچ‌های جادو را «گوشت خدایان» می‌نامیدند و در مراسم تاج‌گذاری موکتزومای دوم در سال ۱۵۰۲ میلادی نیز از این قارچ‌ها استفاده کردند؟


آیا می‌دانستید که : نام نماد رسمی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴، فولکو از ترکیب دو واژهٔ پرتغالی «futebol» (فوتبال) و «ecologia» (بوم‌شناسی) گرفته شده است؟


آیا می‌دانستید که : ولادیمیر شوخوف، مهندس روس که برای سازه‌های فلزیش شناخته می‌شود، در ۲۴ سالگی به دلیل ناامیدی تصمیم گرفت مهندسی را رها کند و در دانشکده پزشکی ثبت‌نام کرد؟
آیا می‌دانستید که : کاخ مارینسکی در سن پترزبورگ به دستور نیکلای یکم و به عنوان هدیه ازدواج دخترش، ماریا ساخته شد؟


آیا می‌دانستید که : در سال شش امپراتور (۲۳۸ میلادی) شش نفر به عنوان امپراتور روم قدرت را در دست داشتند؟


آیا می‌دانستید که : مارگریت پرت نویسنده و عارف فرانسوی بود که در سال ۱۳۱۰ میلادی توسط دادگاه تفتیش عقاید محکوم و در پاریس سوزانده شد؟


آیا می‌دانستید که : کا گ ب چندین بار تلاش کرد رودلف نوریف را به شوروی بازگرداند اما هربار ناموفق بود؟


آیا می‌دانستید که : گرگ کاپیتول تندیسی مفرغی از ماده گرگی در حال شیر دادن به بانیان افسانه‌ای شهر رم، رموس و رمولوس است؟


آیا می‌دانستید که : بخش‌هایی از ترانهٔ عشق یکسان که توسط مری لمبرت خوانده می‌شود به زندگی واقعی خود او اشاره دارد؟


آیا می‌دانستید که : پاتریشیا کرنول، نویسندهٔ مشهور داستان‌های جنایی، در جوانی از اختلال خوردن در رنج بوده و مدت کوتاهی نیز در بیمارستان روانی بستری بوده است؟
آیا می‌دانستید که : تعداد افرادی که در سال ۲۰۱۲ در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا به ایدز مبتلا شده‌اند، در مقایسه با سال ۲۰۰۱ بیش از ۵۰٪ افزایش داشته است؟ (در تصویر، روبان سرخ)


آیا می‌دانستید که : تراژدی دوحه نامی است که طرفداران تیم ملی فوتبال ژاپن به بازی سال ۱۹۹۳ این کشور با عراق داده‌اند که در پی آن ژاپن از راهیابی به جام جهانی فوتبال ۱۹۹۴ بازماند و جای خود را به کره جنوبی داد؟


آیا می‌دانستید که : پیش از آنکه جیمز دبلیو پترسون وارد مجلس سنای آمریکا شود، چندین سال در کالج دارتموث ریاضیات، اخترشناسی و هواشناسی تدریس می‌کرد؟


آیا می‌دانستید که : کلیسای افغان در بمبئی برای بزرگداشت کشته‌شدگان جنگ اول افغان و انگلیس ساخته شده است؟


آیا می‌دانستید که : دانمارک نخستین کشوری بود که قانون اتحاد مدنی همجنس‌گرایان را در سال ۱۹۸۹ تصویب کرد؟


آیا می‌دانستید که : والری سولاناس نویسنده فمینیست رادیکال آمریکایی بود که پس از تلاشی ناموفق برای قتل اندی وارهول به شهرت رسید؟


آیا می‌دانستید که : متیو مک‌کانهی و جرد لتو برای بازی در فیلم باشگاه خریداران دالاس هرکدام به ترتیب حدود ۲۳ و ۱۴ کیلوگرم وزن کم کردند؟
آیا می‌دانستید که : بالاتنه نفرتیتی تندیسی از سنگ آهک و گچ که قدمت آن به حدود سال ۱۳۵۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد، از زمان کشف در سال ۱۹۱۲ به عنوان نمادی از زیبایی زنانه در دوران باستان شناخته می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : در نشان ملی گرینلند نقش خرسی قطبی وجود دارد که پنجه چپش را بالا گرفته است، به این خاطر که بومیان گرینلند معتقدند خرس‌های قطبی چپ‌دست هستند؟


آیا می‌دانستید که : اچ‌ام‌اس اوشن در تمام مدتی که در نیروی دریایی بریتانیا خدمت می‌کرد، هیچگاه در آب‌های بریتانیا لنگر نینداخت؟


آیا می‌دانستید که : ستاره‌های کرملین ستاره‌های شیشه‌ای یاقوتی هستند که در دهه ۱۹۳۰ میلادی بر بالای پنج برج از برج‌های کاخ کرملین نصب شدند؟


آیا می‌دانستید که : محمد بن لادن کارآفرین ثروتمند عرب و پدر بیش از ۵۰ فرزند از جمله اسامه بن لادن بود؟


آیا می‌دانستید که : هندوانه ابوجهل میوه‌ای تلخ مزه است که زنان باردار از آن برای سقط جنین استفاده می‌کرده‌اند؟


آیا می‌دانستید که : کوین اوهالوران شناگر استرالیایی دارنده یک مدال طلا در المپیک تابستانی ۱۹۵۶، در ۳۹ سالگی با شلیک گلوله‌ای تصادفاً موجب مرگ خود شد؟
آیا می‌دانستید که : احتمال شکل‌گیری دو بلور برف با ساختار کاملاً یکسان به قدری ناچیز است که حتی در میان تمام دانه‌های بلور ایجاد شده در تاریخ سیاره زمین، وجود دو بلور کاملاً مشابه بسیار نامحتمل است؟


آیا می‌دانستید که : برقی که مارماهی آمریکای جنوبی تولید می‌کند می‌تواند ده لامپ را روشن کند؟


آیا می‌دانستید که : گروه چهارتایی کلاین کوچک‌ترین گروه نادوری است؟


آیا می‌دانستید که : مری اندرسن نخستین برف‌پاک‌کن کارای خودرو را اختراع کرد؟


آیا می‌دانستید که : محمد میرزا کاشف‌السلطنه نخستین فرد ایرانی است که چای را از هندوستان به ایران آورد و شهر لاهیجان را به دلیل وجود هوای مناسب برای کشت چای انتخاب کرد؟


آیا می‌دانستید که : کشور فنلاند به دلیل داشتن دریاچه‌های زیاد ملقب به کشور هزار دریاچه است؟


آیا می‌دانستید که : ترنس تائو ریاضیدان استرالیایی در ۱۰ سالگی توانست در المپیاد ریاضی مدال برنز بگیرد. او هنگامی مدال طلا گرفت که هنوز ۱۳ سالش نشده بود؟
آیا می‌دانستید که : برگ‌های دیفنباخیا، از گیاهان تزیینی که در آپارتمان‌ها نگهداری می‌شود، سمی بوده و چنانچه خورده شوند باعث مسمومیت و گاه مرگ می‌گردند؟


آیا می‌دانستید که : در فرایند تولید مثل اسب‌های دریایی، جنس نر باردار می‌شود؟


آیا می‌دانستید که : فرشید مثقالی تصویرگر کتاب‌های کودک و نوجوان تنها برندهٔ ایرانی جایزه هانس کریستین آندرسن است؟


آیا می‌دانستید که : شطرنج نیشابوری از کهن‌ترین مجموعه‌های موجود شطرنج است که در پژوهش‌های باستان‌شناسی نیشابور یافت شد؟


آیا می‌دانستید که : نیل با حدود ۶٬۶۵۰ کیلومتر طول، طولانی‌ترین رود جهان است؟


آیا می‌دانستید که : کاخ فارنیسه از نمونه‌های مهم معماری دوره رنسانس در رم، اکنون مقر سفارت فرانسه در ایتالیا است؟


آیا می‌دانستید که : ویلیام لورنس براگ جوان‌ترین برنده جایزه نوبل است که در ۲۵ سالگی (۱۹۱۵ میلادی) همراه با پدرش، ویلیام هنری براگ، جایزه نوبل فیزیک را دریافت کرد؟
آیا می‌دانستید که : تک‌چهره یاکوب د گین سوم اثر رامبرانت تاکنون چهار بار ربوده شده و از این نظر در بین تمام تابلوهای نقاشی دارای رکورد است؟


آیا می‌دانستید که : هیپاتیا بانوی ریاضی‌دان و فیلسوف یونانی بود که به اتهام جادوگری و توطئه علیه مسیحیت، کشته و سوزانده شد؟


آیا می‌دانستید که : در دریای سرخ مقادیر زیادی از نوعی جلبک وجود دارد که رنگ دریا را به قهوه‌ای مایل به سرخ تغییر می‌دهند؟


آیا می‌دانستید که : جیوه تنها فلزی است که در شرایط استاندارد دما و فشار مایع است؟


آیا می‌دانستید که : فیل‌های مادر وقت زیادی را با خرطوم‌هایشان صرف لمس و نوازش بچه‌هایشان می‌کنند و بچه‌ای که نوازش نشود کم‌تر از بچه‌ای که تماس زیادی با مادرش داشته رشد می‌کند؟


آیا می‌دانستید که : اندونزی مجموعه‌ای از حدود ۱۷،۵۰۸ جزیره بزرگ و کوچک در اقیانوس آرام است؟


آیا می‌دانستید که : مار بوآ با کمک گرفتن از ماهیچه‌های قدرتمندی که دارد شکار را خفه کرده و یکجا می‌بلعد و پس از آن برای هفته‌ها و گاه ماه‌ها بدون غذا به زندگی خود ادامه می‌دهد؟


آیا می‌دانستید که : ژان-فرانسوا-ترز شالگرین، معمار فرانسوی جنبش نوکلاسیسیسم، پیش از کامل شدن شناخته‌شده‌ترین اثرش، طاق پیروزی درگذشت؟


آیا می‌دانستید که : کوآلاها زمان زیادی را در خواب بر روی شاخه‌های درخت اوکالیپتوس می‌گذرانند که به ۲۰ ساعت در روز نیز می‌رسد؟


آیا می‌دانستید که : پاوان رقصی اشرافی است که بیشتر در دوره رنسانس و بسیار کند و با وقار اجرا می‌شده است؟


آیا می‌دانستید که : کاترین بیگلو نخستین زنی است که برنده جایزه اسکار بهترین کارگردانی شده‌است؟


آیا می‌دانستید که : ۸۵ تا ۹۰ درصد خانه‌ها در ایسلند از انرژی زمین‌گرمایی برای تأمین آب گرم و گرمایش خود بهره می‌برند؟
12:07 pm
اختلافات شیعیان در مورد وجود فرزند حسن عسکری


سالهای امامت

حسن عسکری طی سال های امامت خود در سامرا تحت محدودیت های اعمال شده از سوی خلیفه عباسی می زیست. وی زیر نظر جاسوسان معتمد عباسی بود و لذا نمی توانست با شیعیان ارتباط آزادانه داشته باشد و تنها خواص اصحابش با وی شخصاً ارتباط داشتند. وی در سال 260 ه.ق. بیمار شد. معتمد چند نفر مراقب به همراه پزشک و قاضی القضات را بر بالین وی فرستاد.





نهایتاً وی در اثر این بیماری در 8 ربیع‌الاول آن سال مقارن با اول ژانویه 874 درگذشت. معتمد، ابوعیسی فرزند متوکل را فرستاد تا بر وی نماز گزارد. او پس از انجام مراسم در منزلش دفن شد. بنا بر روایت شیخ طوسی عثمان بن سعید در طول بیماری حسن عسکری بر بالین وی بود و مراسم غسل و به خاک سپاری را وی به جا آورد. بدین ترتیب طبق مآخذ قدیم امامیه حسن عسکری آشکارا پسرش را معرفی ننمود و جانشینی را به طور علنی معرفی نکرد. بدین ترتیب امامیه که معتقد بودند زمین نمی‌تواند از حجت خدا خالی باشد و امام بعدی با وصایت توسط امام قبلی معرفی می شود دچار حیرت شدند و به فرقه های متعدد منشعب گشتند.

از سوی دیگر به نوشته مدرسی در زمان امامت حسن عسکری بر شیعیان، امامت وی توسط برادرش جعفر به چالش کشیده شد و منجر به اوج گیری اختلاف، دشمنی، نفرت و خصومت بین دو برادر و یاران آنها گردید. دشمنی‌هایی که حتی به خشونت کشیده شد و شدیدترین تبلیغات منفی دو طرف علیه همدیگر را به دنبال داشت. فوت حسن عسکری بدون فرزند و بدون برادر دیگری جز جعفر، امامیه را دچار بزرگترین مشکل عقیدتی نمود که تا به حال تجربه کرده‌بود. واضح بود که یاران نزدیک حسن عسکری تمایلی به برگشت به سوی جعفر پس از تمام ماجراها و دشمنی‌های زمان حسن عسکری نداشتند.به نوشته جاسم حسین عده ای از شیعیان با تفاسیر متعدد به امامت جعفر گرویدند. گروهی با رویکرد و ادله ای مشابه افطحیه معتقد بودند امامت از حسن عسکری به برادرش جعفر رسیده است. این گروه بیشتر در میان متکلمان بخصوص در کوفه رواج داشت. رهبر آنان علی بن الطلح یا الطلحی خزاز از متکلمان مشهور افطحیه بود همچنین ممکن است خانواده علمی افطحی مذهب بنوفضال به ویژه احمد بن حسن (ف. 260) و برادرش علی بن حسن (ف. 270) به این آیین گرویده باشند. گروه دیگر از اساس منکر امامت حسن عسکری بودند و پیش از درگذشت وی هم معنقد بودند علی هادی، جعفر را به امامت برگزیده است و علی بن محمد بن بشار از رهبران آن بود و موفق شد برخی از معتقدان به امامت حسن عسکری را نیز پس از درگذشت وی جذب کند. اما جعفر خود مدعی بود که امامت از جانب برادر دیگرش محمد بن علی هادی به وی رسیده است.




اختلاف بین جعفر و مادر حسن عسکری

بین جعفر و مادر حسن عسکری بر میراث وی اختلافی بروز کرد که توسط مدرسی و جاسم حسین به دو شکل متفاوت تبیین شده است. مدرسی می گوید مادر حسن عسکری، حُدَیث، در نقطهٔ مقابل ادعا کرد که فرزند حسن عسکری هنوز به دنیا نیامده اما کنیزی به نام صغیل از حسن حامله‌است. این ادعا صرفاً برای آن بود که دست جعفر برادر حسن عسکری از ارث کوتاه شود؛ زیرا در صورت فرزنددار بودن حسن، برطبق فقه اهل سنت میراث حسن عسکری تنها به مادر او تعلق می‌گرفت. این ادعا به جایی نرسید و کنیز تا چندین سال تحت نظر بود و فرزندی به دنیا نیاورد. بزرگان شیعه و یاران نزدیک حسن عسکری نیز بعضی جانب جعفر را گرفتند و عده‌ای جانب مادر حسن عسکری را. اما جاسم حسین می گوید طبق روایت شیخ مفید حسن عسکری وصیت نامه ای تنظیم کرد و تمام دارایی خود را به مادرش بخشید. حُدَیث پس از دریافت خبر درگذشت وی از مدینه به سامرا آمد اما تمام اموال تحت سیطره عباسیان درآمده بود و جعفر نیز بر حق خود بر از ارث اصرار داشت. حدیث با استناد به فقه امامیه گفت حسن عسکری وی را وارث خود قرار داده و جعفر حقی درآن ندارد. پس از آنکه محقق شد ثقیل آبستن نبوده قاضی به نفع حدیث رأی داد اما میراث بر خلاف فقه امامیه نصف شد.

به نوشته جاسم حسین، ابوسهل نوبختی روایت می کند اصحاب سر حسن عسکری که احادیث وی را روایت می کردند و نایبان او بودند پس از درگذشت وی متفق‌القول بودند او از خود پسری برجا گذاشته که امام است. آنان شیعیان را از پرسیدن نام او و افشای وجودش برای دشمنان منع می کردند. همچنین طبق گزارش های شیخ صدوق، شیخ طوسی و رجال نجاشی حسن عسکری پیش از فوت پسر خود را به عنوان جانشین به چهل تن از اصحاب نزدیکش معرفی کرده و به آنها دستور داده درطول غیبت وی از عثمان بن سعید و پسرش محمد بن عثمان اطاعت کنند. بخش بزرگتری از شیعیان این نظر را پذیرفتند هر چند در بدو امر در خصوص زمان تولد، نام وی و اینکه آیا وی مهدی قائم است یا خیر اختلاف داشتند. ما به نوشته مدرسی تا زمان مرگ حسن عسکری صحبتی از فرزند وی به میان نبود و حسن عسکری نیز در وصیتش تنها از مادرش نام برده بود. پس از مرگ او، اصحاب نزدیکش به رهبری عثمان بن سعید عمری، این مسأله را اعلام کردند که حسن عسکری پسری می‌داشته که جانشین مشروع امامت است. طبق گفته عمری، این پسر مخفی نگاه داشته شده بود چرا که بیم آن می‌رفت که توسط دولت دستگیر شود و به قتل برسد. در مقابل، فاطمه (خواهر حسن عسکری) و جعفر (برادر حسن عسکری) اعلام کردند که فرزندی از امام شیعه به دنیا نیامده‌است. حکیمه، عمه حسن عسکری، نیز به وجود فرزندی از حسن عسکری معتقد بود (در روایتی خود شاهد بدنیا آمدن بوده‌است؛ اما در روایتی دیگر از او نقل شده که خود تولد فرزند حسن را ندیده‌است بلکه از نامه‌ای که حسن به مادرش نوشته بود از تولد این فرزند آگاه





فرزند غایب

به نوشته مدرسی در این زمان، نایبان امام در گذشته (امام یازدهم)، اصرار در نگاه داشتن این اعتقاد بودند که فرزندی از عسکری در غیبت هست که به فرمان خدا قیام خواهد نمود. معتقدان این این ایده در آماج حمله همه جناح‌ها بودند و مورد مخالفت شدید قرار می‌گرفتند. عباسیان مخصوصاً نگران جانشین موعود عسکری در غیبت بودند. معتمد به این دلیل دستور داد خانه امام را بگردند (همه اتاق‌ها را پس از جستجو قفل می‌کردند). تلاش‌هایی صورت گرفت تا معلوم شود آیا امام از خود فرزندی باقی گذشته است یا خیر و ماماهایی در حرم امام گماشته شدند تا هر گونه حاملگی را تشخیص دهند. یکی از کنیزان که مشکوک به حاملگی بود در قرنطینه‌ای در یک خانه مخصوص تحت مراقبت قرار گرفت. در موردی دیگر، همسر عسکری به نام صیقل زندانی شد که چرا محل اختفای پسرش را نمی‌گوید. این شرایط تا زمانی که خلیفه درگیر ناآرامی‌های سیاسی شد که توسط صاحب الزنج و حاکمان استانهای ایران، مصر و سوریه ایجاد شده بودند ادامه یافت. عباسیان همچنین جعفر، برادر عسکری و مدعی جایگاه امامت را مورد حمایت قرار دادند تا در خانواده امام نزاعی برقرار کند. منابع شیعه جعفر را شخصی دنیا دوست و لذت جو معرفی می‌کنند که برای امام شدن از اهرم‌های فشار مختلفی (در هنگام خلافت معتمد) استفاده نمود و بیشتر از یک بار سعی در بدنامی کسانی نمود که اعتقاد به امامت فرزند غایب عسکری داشتند.

بیشتر وکلای محلی که تا پیش از فوت امام شیعه مسئولیت برقراری ارتباط بین شیعیان و امامان و جمع‌آوری خمس و وجوهات شرعی برای شیعیان را برعهده داشتند، گفتهٔ عثمان بن سعید را تایید کردند. اما بعضی شک خود را در مورد وجود چنین فرزندی ابراز نمودند. در این میان عثمان بن سعید از سامرا به بغداد مهاجرت کرد. عثمان آن دسته از وکلا که به او وفادار بودند را در سمت خود نگه داشت و آنان به نیابت امام و نیز جمع‌آوری وجوهات شرعی برای امامی که تولدش را وعده داده بودند، ادامه دادند.بگفتهٔ حسین مدرسی، اکثریت شیعیان در شهرهای متفاوتی از ایران، به‌خصوص قم وضع موجود را پذیرفتند و به پرداخت وجوهات به نائبان ادامه‌دادند. اما عراق و کوفه وضع متفاوتی داشت. بسیاری یا شاید حتی اکثریت شیعیان، امامت جعفر را پذیرفتند. بزرگان و متکلمانی از شیعه مانند علی بن حسن بن فضال، برجسته‌ترین روحانی شیعه در کوفه، از این جمله بودند. اما جعفر نیز مدت زیادی عمر نکرد و چند سالی پس از فوت برادرش حسن عسکری (۲۷۱ ق.) درگذشت.در این میان عثمان بن سعید در بغداد تا زمان مرگ (حدوداً بین ۲۶۰ تا ۲۶۷ ق) به اداره دستگاه امامت ادامه داد. او اصرار داشت که در تماس مستقیم با فرزند حسن عسکری است.




تاریخچه اعتقاد به امام دوازدهم و غیبت

یک دیدگاه رایج در میان پژوهندگان تاریخ تشیع آن است که باور به تعداد ائمه (دوازده امام) و اینکه امام دوازدهم همان مهدی موعود است، بطور تدریجی در میان شیعیان تکامل یافته‌است. در مقابل جاسم حسین می گوید طبق شواهد احادیثی مبنی بر آنکه امام دوازدهم همان قائم موعود خواهد بود پیش از سال 260 ق. مطرح بوده است.

در خصوص روند شکل‌گیری اعتقادات شیعه دوازده امامی، به گفتهٔ امیرمعزی، منابع دورهٔ حیرت، بحران عمیقی را نشان می‌دهد. بررسی منابع این دوران شک و ابهام عمیق شیعیان در مورد تعداد امام‌های شیعه و حتی موضوع غیبت را نشان می‌دهد. ابوجعفر برقی (وفات ۲۸۰ ق /۸۸۷ یا ۸۹۳ میلادی)، در فصل اول کتابش، که اختصاص به تفسیرهای مختلف از اعداد دارد، به اعداد ۳ تا ۱۰ می‌پردازد، اما در مورد عدد ۱۲ چیزی نمی‌گوید. یا هم عصر او صفار قمی (۲۹۰ ه.ق. / ۹۰۲ م.) در کتابش بصائر الدرجات تنها ۵ حدیث از میان دو هزار حدیث کتابش، در مورد تعداد امامان به امام دوازدهم اشاره می‌کند و هیچ اشاره‌ای به غیبت نمی‌کند.چند دهه بعد ابن‌بابویه (۳۰۶ تا ۳۸۱ ه.ق./ ۹۲۳ تا ۹۹۱ م.)، معروف به شیخ صدوق، احادیثی زیادی در مورد عدد دوازده و در میان آن در مورد دوازده امام نقل می‌کند. ایتان کولبرگ نیز آثار نویسندگان امامیهٔ هم عصر وفات حسن عسکری (مثال ابن برقی و صفار قمی) را بررسی می‌کند و چنین بیان می‌کند که «نبود عقاید خاص شیعه دوازده امامی در این آثار، احتمالاً به این معنا می‌باشد که اعتقاد به دوازده امام تا آن زمان هنوز جزء اصول اعتقادی امامیه درنیامده بود.» به نوشته امیرمعزی برای اولین بار اشاره به دو غیبت امام دوازده را در آثار ابوسهل نوبختی می‌بینیم که به قول او دومی از اولی سخت‌تر است. از او دو نظریه در مورد امام غایب در منابع متاخر ذکر شده‌است. یکی اینکه امام دوازدهم مرده‌است و فرزند او از دیدگان پنهان شده‌است و امامت از این فرزند به فرزند بعدی منتقل می‌شود تا زمانی که امام خود را بر مسلمانان علنی نماید. دیگر آنکه وجود او بصورتی روحانی باقی‌مانده‌است. به نوشتهٔ امیرمعزی هیچکدام از این دو تئوری در اعتقادات متاخرتر شیعه ادامه پیدا نکرده‌است.به گفته وی تنها از زمان شیخ کلینی بود که اعتقاد به وجود امام دوازده در منابع شیعه به تواتر به چشم می‌خورد. پذیرش این دیدگاه در ابتدا با مقاومت بسیاری از سوی خود شیعیان مواجه شد. در مقدمهٔ کتاب الغیبة (تألیف حدود ۳۳۳ تا ۳۴۲ ق.) به قلم ابن ابی زینب نعمانی (وفات ۳۶۰ ق.) ، نویسنده تأسف می‌خورد که اکثریت شیعیان امام دوازدهم را نمی‌شناسند و حتی وجود او را قبول ندارند. ابن بابویه (شیخ صدوق) مشاهدات مشابهی دارد هنگامی که او با سیل سؤالات شیعیان خراسان مواجه شده بود که از هویت امام دوازدهم می‌پرسیدند.

در این زمان محدثان شیعه سعی در اثبات وجود امام شیعه و برطرف کردن شک موجود در میان شیعیان نمودند.به نوشته مدرسی از راویان سنّی حدیث، گفتاری منسوب به پیامبر رسیده است که بر اساس آن دوازده خلیفه پس از او خواهند بود که همگی از قبیله قریش هستند (و اینکه پس از این دوازده خلیفه هرج و مرج بر جامعه حکمفرما خواهد بود). این گفتار خیلی پیشتر از غیبت امام دوازدهم شیعیان در سال ۲۶۰ هجری رواج داشته است. بطور قطع این حدیث هم در زمان امویان و در حمایت از مشروعیت ایشان و هم در زمان جنبش‌های ضد اموی برسر زبان‌ها بود (به‌گفته سید حسین مدرسی محدثان شیعه حتی حدیث دوازده خلیفه را حدیثی ضد شیعی می‌دانستند و آنرا «بایکوت» کرده‌بودند.) بنابرین هیچ‌کس نمی‌توانست ادّعا کند که این گفتار به هیچ عنوان نوشته امامیه در دوران پس از غیبت بوده باشد. در واقع هیچ شاهد مکتوبی از دهه‌های آخر سده سوم هجری وجود ندارد که نشان دهد این گفتار هیچ‌گاه توجه راویان شیعه حدیث را جلب کرده بوده یا کسی در جامعه شیعه فکر کرده باشد که این حدیث می‌توانسته مربوط به آنها بوده باشد. تا حدود سال ۲۹۵ هجری که شیعیان دنباله‌رو انتظار داشتند امامت تا آخرالزمان ادامه پیدا کند و تعداد امامان را بیش از این می‌دانستند، در ابتدا توجهی به این حدیث نمی‌کردند. شیعیان در این زمان متوجه «حدیث دوازده خلیفه» شدند. از این زمان بود که محدثان شیعه آنقدر حدیث در مورد دوازده بودن تعداد امامان یافتند که خود مبنای کتاب‌های مستقلی در این باب شد.ایتان کولبرگ با ذکر این مطلب که تمایل به عدد دوازده جایگاه ویژه‌ای در تمدن‌های باستانی داشته‌است می‌نویسد.احتمالاً روایات تورات و انجیل در مورد «دوازده قبیلهٔ بنی‌اسرائیل» و «دوازده حواریون عیسی»، ریشهٔ ترجیح اسلامی برای نسبت دادن عدد دوازده بر شمار رهبران بوده‌است. به عنوان مثال از واژه «نقبا» نه فقط برای ۱۲ قبیله بنی‌اسرائیل (اشاره شده در قرآن)، بلکه برای دوازده نمایندهٔ پیامبر در اهالی مدینه یا دوازده رهبری که قیام عباسیان علیه امویان را رهبری کردند نیز استفاده شده‌است. یا یکی از غلات شیعه به نام ابومنصور عجلی (اعدام در سال ۱۲۱/۷۳۸) خود را ششمین پیامبر از سلسله ۱۲ پیامبری معرفی کرد که آخرین آنها «قائم» خواهد بود.به هر حال اشارات زیادی در تورات و انجیل در حمایت از اینکه عدد دوازده، عدد مربوط به تعداد «مؤمنان برگزیده» است وجود دارد (هر چند به همین میزان، اشارات زیادی در مکاشفه یوحنا در حمایت اینکه عدد ۴ یا ۷ تعداد برگزیدگان است وجود

به نوشته ساشادینا دغدغهٔ اصلی بزرگان شیعه در این زمان اثبات وجود واقعی فرزند حسن عسکری و معرفی او به عنوان امام غایب به شیعیان بود. با کوشش‌های شماری از متکلمان و محدثان شیعه امامی مانند ابوسهل نوبختی (و. ۹۲۳ م.)، ابوجعفر ابن قبه (وفات حدود 319 ق.)، کلینی (و. ۳۲۹ ه.ق. / ۹۴۱ م.)، نعمانی و بخصوص ابن بابویه (و. ۳۸۱ ه.ق. / ۹۹۱ یا ۹۹۲ م.) اثر ارزنده او کمال الدین که معمار و تبیین کنندهٔ نظریه امام غایب و دوران غیبت و ظهور منجی بخش امام غائب است، این هدف حاصل آمد.در این زمان کلینی در احادیث باب غیبت کتاب اصول کافی، که در خلال این دوره گردآورده‌بود، به موضوع غیبت و علت آن پرداخته‌است.بخصوص نعمانی در کتاب الغیبه به تبیین نظریهٔ غیبت از طریق احادیث پرداخت و او برای نخستین بار اصطلاحات «غیبت صغری» و «غیبت کبری» را به کار برد.پس از وی ابن بابویه (و. ۹۹۱-۹۹۲) در کتاب کمال الدین در خصوص گردآوری احادیث مربوط به امام دوازدهم و غیبت وی کوشید.به گفتهٔ عبدالعزیز ساشادینا در فاصله زمانی نوبختی و هنگامی که شیخ مفید (و. ۴۱۳ ه.ق. / ۱۰۲۲ م.) مطالب خود را دربارهٔ امام دوازدهم ارائه داد، موضوع جانشینی حسن عسکری در بین شیعیان امامی جا افتاده بود.به هر شکل، تا سالهای پایانی غیبت صغری، مصادف با دهه سی و چهل قرن دهم میلادی اکثریت شیعه امامیه، امامت امام دوازدهم از نسل حسن عسکری را پذیرفته بودند.

به گفتهٔ سعید امیر ارجمند اعتقاد به غیبت در نزد شیعیان، در میان مجموعه عقایدی بود که از کیسانیه وارد شیعه شد. با این حال وی تأثیر واقفیّه (که بر امامت موسی کاظم توقف کردند) را در پذیرش ایده غیبت توسط شیعه امامیه مهم تر می‌داند. اولین نوشته های کلامی در زمینه غیبت را حدود سی سال پس از مرگ حسن عسکری و در آثار ابوسهل نوبختی و ابن قبه رازی می‌توان یافت. این دو که تمایلات معتزله داشتند به جای اتکا به احادیث راه حلی کلامی را برای نظریه غیبت بر گزیدند. ایده‌ای که در وضعیت بحران از نو واقفیان به عاریت گرفته‌شده‌بود.به نوشته پوناوالا آثار بجا مانده از آن زمان شیعه چنین می‌نمایاند که شیعیان در ابتدا پیش‌بینی نمی‌کردند که غیبت امام غایبشان مدت زیادی ادامه داشته‌باشد. اما زمانی که غیبت امام شیعیان طولانی شد و حجت بن حسن ظهور نکرد، شیعیان بتدریج امام پنهان را همان مهدی موعود پنداشتند. از حدود سال ۲۹۵ ه.ق./۹۰۸ م. بود که شیعیان متوجه شدند که اوضاع غیرعادی‌تر از چیزی است که در ابتدا می‌پنداشتند و امام حاضری در آینده نزدیک وجود نخواهد داشت و نیز پرسش در مورد تعداد قطعی امامان مورد بحث شیعیان قرار گرفته‌است. از این زمان است که حدیث‌هایی مبنی بر اینکه «تعداد امامان دوازده نفر می‌باشد» بر سر زبان‌ها افتاد.به نوشتهٔ ورنا کلم مرگ علی بن محمد سمری (329 ق.)، آخرین نائب امام غایب، و آغاز دورهٔ غیبت کبری بار دیگر حیرت را در میان شیعیان برانگیخت. آنها نهایتاً در سدهٔ پنجم به تبیینی عقلی در کلام شیعه از غیبت امام دست یافتند.در این زمان علمای شیعه با رویکرد کلامی به تبیین نظریه غیبت برخاستند.متکلمان از جمله شیخ مفید (و. ۴۱۳ ه.ق. / ۱۰۲۳ م.) و شاگردانش بخصوص سید مرتضی (۱۰۴۴-۱۰۴۵) به تدوین نظریات کلامی امامت جهت تبیین ضرورت وجود امام زنده در شرایط غیبت پرداختند.






دوران امامت و غیبت

دوره سفرا یا غیبت صغری

بنابر اعتقاد شیعه دوازده امامی، این دوره از مرگ حسن عسکری در سال ۲۶۰ ه.ق. (۸۷۴ م.) آغاز شده و تا سال ۳۲۹ ه.ق. (۹۴۱ م.) به طول انجامیده‌است. در این دوره، مهدی تنها از طریق چهار سفیر یا نائب و آن هم در شرایط خاص با شیعیان تماس می‌گرفت. در طی دوران غیبت صغری، شیعیان از طریق این چهار نائب با مهدی در ارتباط بوده و درخواست‌ها و مسائل خود را طرح می‌کرده‌اند و پاسخ می‌گرفتند.

به نوشتهٔ ساشادینا و جاسم حسین، شبکهٔ وکلا در دوران امامان مسئول گردآوری خمس، زکات و سایر وجوهات شرعی شیعیان برای امامان بود. در شرایطی که چند امام آخر به‌شدت تحت نظارت و مراقبت بودند و امکان ارتباط مستقیم شیعیان با امامان وجود نداشت، عملاً اداره امور ساختار مرکزی جامعه شیعه بر عهدهٔ وکلا بود. در شرایط غیبت امام، وکلا سرپرستی و رهبری مجازی جامعه شیعه را در خصوص امور دینی و مالی برعهده گرفتند. جاسم حسین می گوید بتدریج رهبری شبکه وکلا تبدیل به تنها مرجعی شد که می توانست مشروعیت امام جدید را تعیین و اثبات کند. برای نمونه محمد جواد وصیت خود در خصوص نصب علی هادی به عنوان امام بعد را به رئیس شبکه وکلای خود گفت.به نوشتهٔ ساشادینا، در منابع اولیه از جمله کتاب‌های کلینی و ابن بابویه (شیخ صدوق)، به وکلا به طور عمومی اشاره شده و ابن بابویه چندین نفر را نام برده‌است که به گفتهٔ وی با مهدی در ارتباط بوده و سمت وکالت را بر عهده داشته‌اند بی‌آنکه کسی از آنها را به عنوان وکیل ویژه یا نائب خاص معین کند. اما بخصوص برخی از وکلا بطور نیابی خمس را از شیعیان می‌گرفته‌اند و عثمان بن سعید نیز یکی از وکلای حسن عسکری بود. ساشادینا از بررسی روایات ابن بابویه نتیجه می‌گیرد تعداد وکلا محدود به چهار تن نبوده و اصطلاح نیابت خاص در دوره‌های بعد برای تبیین غیبت صغری ایجاد شده‌است.

به نوشتهٔ ساشادینا، در شرایطی که جامعه شیعه پس از مرگ حسن عسکری دست کم به چهارده فرقه منشعب شده بودند، پذیرش نهایی این عقیده که حسن عسکری فرزندی داشته که امام آخر و دوازدهم شیعه است در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم هجری رخ داد. این امر به رهبری محمد بن عثمان و شبکهٔ وکلای او در سراسر سرزمین‌های اسلامی و با کمک ابوسهل نوبختی، متکلم بزرگ شیعه، انجام شد. رابطهٔ نزدیک و دوستانهٔ ابوسهل با خاندان شیعهٔ بنی فرات که وزرای عباسیان بودند نیز پذیرش این امر را حتی در میان سایر مسلمانان تسهیل کرد. بدین ترتیب جامعه شیعه، حول اعتقاد به امامت حجت بن حسن و رهبری محمد بن عثمان مجدداً متحد شد.

به نوشته ورنا کلم از دیدگاه تاریخی اعتقاد به وجود «نواب اربعه» در آثار محدثان و علمای شیعهٔ چند دهه اول دوران موسوم به غیبت صغری به چشم نمی‌خورد. کلینی اشارات مبهمی به نامه‌هایی از امام زمان می‌کند که به دست شیعیان می‌رسیده‌است.حتی در کتاب التنبیه ابوسهل نوبختی —که بین سال‌های ۹۰۳ تا ۹۱۳ نوشته شده— به بحرانی در میان شیعیان اشاره شده‌است. ابوسهل می‌نویسد که تقریباً تمام یاران نزدیک حسن عسکری تا بیست سال بعد از مرگ او درگذشته‌اند. آنها کسانی بودند که ادعا می‌نمودند با امام غایب شیعه در ارتباط هستند و فرمان‌های او را به اطلاع شیعیان می‌رساندند. بعد از مرگ این افراد دیگر نشانی از امام برای شیعیان و اثباتی برای وجود او برای افرادی که دچار شبهه شده یا ناباوران وجود نداشت. در این زمان آنها تنها می‌توانستند به کمک تفسیر احادیث امامان پیشین شیعه، غیبت طولانی امام را توجیه نمایند. در نوشته‌های نویسندگان شیعه تا چند دههٔ بعد از این زمان، به تداوم فعالیت سفرا اشاره نشده‌است.

عنوان سفیر در ابتدا در کتاب الغیبه نعمانی به چشم خورد اما نام و تعداد این نایبان ذکر نشده‌بود. سپس ابن بابویه نام چهار نایب را در کمال‌الدین ثبت نمود و مبسوط‌ترین گزارش‌ها دربارهٔ فعالیت سفرا در کتاب الغیبه ابوجعفر طوسی آمده‌است. به نوشتهٔ ایتان کولبرگ، عمدهٔ این گزارش‌ها بر مبنای دو کتاب که اکنون در دسترس نیست می‌باشد: اخبار ابی العمر و ابی الجعفر العمریان اثر ابن برنیه کاتب و اخبار الوکاله الربعه نوشته احمد بن علی بن عباس بن روح صیرفی. به گفتهٔ کولبرگ در دانشنامهٔ اسلام، اعتقاد به سفرا در نزد خاندان نوبختی شکل گرفت.

ورنا کِلِمْ در دانشنامه ایرانیکا، چنین می‌نویسد که احتمالاً گسترش ایدهٔ نایبان چهارگانه توسط خاندان نوبختی در میان شیعیان انجام شده باشد. اطلاعات موجود در مورد دو نائب اول چنین می‌نمایاند که این دو پس از مرگشان به عنوان نائب خاص امام زمان شناخته شدند؛ زیرا نیابت باید از زمان مرگ حسن عسکری شروع می‌شد. در سطح شخصی باید گفت دو فامیل عمری و نوبختی با هم خویشاوند بودند. دختر ابن عمری، ام کلثوم با یکی از نوبختی‌ها ازدواج کرد و منشی حسین بن روح بود. لازم به ذکر است که به گفتهٔ ورنا کلم، نوهٔ ام کلثوم(ابن برنیه)، منبع اصلی کتاب‌های شیخ طوسی بود که برای اولین بار وجود چهار نائب خاص امام زمان را مطرح نمودند.




نواب اربعه

۱) ابو عمرو عثمان بن سعید عَمری

منابع شیعه اطلاعات کمی در مورد زندگی دو نایب اول امام زمان به دست می‌دهند. عثمان ادعا می‌نمود که فرزند حسن عسکری را به چشم دیده بود. او از وکیلان حسن عسکری و هادی بوده‌است. به اعتقاد کنونی شیعه، عثمان بن سعید مستقیماً توسط حسن عسکری به نیابت تعیین شده بود، هر چند به گفته کِلِم چنین پیداست که تعیین وی به سمت واسطه امام دوازدهم به طور رسمی نبوده‌است.او سازماندهی شیعیان سامرا را به عهده داشت. در زمان حسن عسکری، عثمان پول از شیعیان عراق به شیعیان سامرا (که تحت کنترل شدید عباسیان بودند) می‌رساند. عثمان کسی بود که بعد از مرگ حسن عسکری، مراسم خاکسپاری او را سازمان‌دهی کرد.


۲) ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعید

محمد همراه پدرش عثمان بن سعید، وکالت حسن عسکری را بر عهده داشت. از دیدگاه کنونی شیعه، محمد چهل سال وکالت را عهده‌دار بود و طی این مدت وجوهات شیعیان را تحویل می‌گرفت و توقیعاتی از جانب امام به آنان می‌داد. وی سرانجام در سال ۳۰۵ قمری درگذشت.


۳) ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی

نکته مهم در مورد او این بود که بعد از ربع قرن٬ ارتباط رسمی با امام غائب از سر گرفته‌شد. اولین توقیعی که نوبختی در ۲۴ شوال ۳۰۵ هجری ارائه نمود٬ فرمانی بود که امام غائب در آن حسین بن روح را بعنوان نفر اول سلسله مراتب شیعه تائید می‌کرد.به گفتهٔ شیخ طوسی شروع نیابت نوبختی به سال ۳۰۶ ه.ق./ ۹۱۷ م. بود. او توقیعاتی را منتسب به امام زمان ارائه می‌کرد و به پرسش‌های علمای قم پاسخ می‌داد. چنین به نظر می‌رسد که حسین بن روح نوبختی بیش از نواب پیشین نزد شیعیان هم عصرش شناخته شده بود. حسین بن روح توانست به عنوان تنها نائب زمان خود توسط شیعیان پذیرفته شود و خاندان نوبختی تأثیر غالبی بر جامعه شیعیان و علما داشتند.حسین بن روح همچنین کوشید تا غیبت را علاوه بر توجیه براساس حدیث، با رویکردی عقلی نیز توجیه نماید.حسین بن روح علاوه بر آنکه در میان شیعیان بغداد از موقعیت اجتماعی خوبی بهره‌مند بود، در میان دستگاه خلافت عباسی بخصوص آل فرات نیز از نفوذ و احترام قابل ملاحظه‌ای برخوردار بود.
در دوران حسین بن روح، ابوجعفر محمد بن علی الشلمغانی (اعدام شده در سال ۳۲۲/ ۹۳۳) دستیار حسین روح و مامور او در بغداد، ادعا کرد که او سفیر واقعی و برحق حسین بن روح است و البته پس از چندی بطور کلی قضیه وجود امام غایب را انکار کرد. همچنین منصور حلاج نیز از کسانی بود که به مخالفت با نیابت حسین بن روح پرداخت و هر دو خشم شیعیان آن زمان را بر انگیختند و با نفوذی که خاندان نوبختی داشتند، توسط دولت عباسی اعدام شدند.


۴) ابوالحسن علی بن محمد سمری (و. ۳۲۹ ه.ق. / ۹۴۱ م.)

از دیدگاه تاریخی، تنها در زمان خاندان نوبختی بود که نواب مورد پذیرش عموم شیعه بودند و کنترل شیعیان را در دست داشتند. در زمان علی بن محمد، این کنترل دوباره از بین رفت و مورد پذیرش عموم شیعیان نبود. با مرگ سمری در سال ۳۲۹ دوران موسوم به غیبت کبری شروع شد.
ساعت : 12:07 pm | نویسنده : admin | مطلب قبلی | مطلب بعدی
ظهور | next page | next page